'Denk als een developer en wees open minded'

Meer dan tweehonderd NGB-leden hadden zich aangemeld voor het Seminar Innovatie & Technologie op 24 september, waarbij het boekje over dit onderwerp met tips & tricks voor de dagelijkse praktijk van de bedrijfsjurist werd gepresenteerd. Het werd een wervelende bijeenkomst in de Caballerofabriek, met presentaties van Sandra van Heukelom, Pels Rijcken, Erik Vermeulen, Signify en hoogleraar in Tilburg, en een paneldiscussie met Maurits Meijboom, PVH, Dante van Grafhorst, APG en Mariëlle Trimbos-Hartman. ‘Denk als een developer’, gaf Sandra van Heukelom de aanwezigen mee. Daarbij moet de bedrijfsjurist eraan wennen dat de digitale wereld voortdurend verandert. ‘Je schiet als het ware op een bewegend doel’. ‘Bedrijfsjuristen spelen een cruciale rol in de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten in dit tijdperk van de Internet of things’, zei Erik Vermeulen.  

‘Digitale innovaties leiden tot veranderingen in de businessmodellen van bedrijven, wat weer leidt tot verandering van het werk van de bedrijfsjurist’, zei NGB-voorzitter Arnold Brakel aan de start van het seminar. ‘Bedrijfsjuristen krijgen nieuwe taken, maar het bestaande werk verandert ook door legal tech. Zo ontstaat een nieuw vakgebied, dat van de bedrijfsjurist 2.0. De vraag – vooral ook van boards van grote bedrijven – aan bedrijfsjuristen en advocaten is: is de digitale innovatie juridisch compliant?’

Onderzoek onder bedrijfsjuristen
Voorafgaand aan het seminar is een onderzoek uitgevoerd onder bedrijfsjuristen, mede door advocaten van Pels Rijcken. Zij interviewden twintig bedrijfsjuristen en zetten samen met het NGB een enquête uit onder de NGB-leden. Op de vraag ‘Hoe belangrijk vindt de top van je organisatie volgens jou het onderwerp digitale innovatie?’ antwoordde 94%: belangrijk tot zeer belangrijk. De vraag ‘Vind je het belangrijk dat de juridische afdeling tijdig wordt betrokken bij advisering over digitale innovatie?’ beantwoordden vrijwel alle respondenten (98%) met belangrijk tot zeer belangrijk. Maar dat gebeurt kennelijk niet, want slechts een kwart van de respondenten was van mening dat de juridische afdeling daar tijdig bij werd betrokken. Bijna driekwart (72%) wilde graag eerder betrokken worden. Daar is dan nog wel wat ontwikkeling voor nodig, want slechts 20% was van mening dat de juridische afdeling voldoende geëquipeerd is om te adviseren over digitale innovatie. Bijna de helft vond dat de afdeling kwalitatief niet op orde was; 60% vond dat er ook kwantitatief werk aan de winkel was. Welke competenties zouden verder ontwikkeld moeten worden? Technologisch, antwoordde 82%. Juridisch, vond 58%. De helft vond dat het (ook) om soft skills ging. Een combinatie, vonden de meesten.

Digitale transformatie
Sandra van Heukelom, advocaat partner bij Pels Rijcken (sectie Innovation, Privacy & Technology) en voorzitter van het Pels Acceleration Lab, leidde de aanwezigen door de digitale transformatie. Zij besprak nieuwe datadragers zoals blockchain, nieuwe data analysers zoals Artificial Intelligence/ Algoritme en nieuwe datavergaarders zoals sensoren en chips. Praten die sensoren en machines met elkaar, dan hebben we het over de Internet of Things (IoT). ‘Naarmate de impact van technologie en innovaties toeneemt, de waarde van data toeneemt en het besef toeneemt dat marktposities alleen behouden worden door de slimme inzet van technologie en data, zullen businesscases steeds innovatiever en disruptiever worden’, zei Van Heukelom. Daar zijn slimme juristen voor nodig. ‘Wat zijn bijvoorbeeld de nodes van een blockchain tegen de achtergrond van de AVG?’ Anders dan sommige anderen, is Van Heukelom van mening dat juristen technologieën moeten kunnen doorgronden, althans in de fase waarin wij ons nu bevinden. Zij moeten aan tafel gaan zitten met IT developers en zich de techniek laten uitleggen. ‘Think like an IT developer’, want dan pas kun je als jurist de nieuwe werkelijkheid duiden met het arsenaal aan juridische kennis waarover je beschikt. ‘Hoe werkt de Haviltex-norm – de bedoeling van partijen – in een volledig geautomatiseerd smart contract?’ gaf Van Heukelom als voorbeeld.

Bewegend doel
Juristen houden van zekerheid. Eerst de feiten helder hebben, dan het recht toepassen. ‘Maar zo gaat het niet als er wordt geïnnoveerd en ontwikkeld’, waarschuwde van Heukelom. Er is sprake van een creatief proces, waarbij de werkelijkheid voortdurend beweegt. Juristen moeten als het ware schieten op een bewegend doel. In het boekje Innovatie & Technologie dat alle NGB-leden ontvangen, staan de juridische perspectieven die hierbij worden betrokken. Dat zijn Privacyrecht, IT-contractenrecht, IE-recht, Mededingingsrecht, Aansprakelijkheidsrecht en Financieel recht. Aan de hand van een casus maken advocaten van Pels Rijcken, die het boekje voor het NGB schreven, inzichtelijk hoe die verschillende gebieden betrokken zijn. Juristen hebben in ieder geval twee nieuwe dingen nodig, zei Van Heukelom. ‘Skills om adaptief te adviseren over het bewegend doel, en nieuw gereedschap, zoals een relationeel IT-contract in plaats van een compleet IT-contract.’

Geen showstopper
Wil je als bedrijfsjurist waardevol zijn voor de innovatieafdeling en ontwikkelaars, dan moet je aan het begin instappen en in staat zijn juridische eisen te vertalen in technologische toepassingen, zei Van Heukelom. ‘We moeten de rol van showstopper van ons afschudden, maar inzetten op co-creatie, om zo tijdig bij te kunnen sturen en creatieve, juridische toelaatbare alternatieven te ontwikkelen.’ Zij besloot met het advies actie te ondernemen en te investeren in:

  • Diepgrondige kennis van de technologie;
  • Juridische kennis van privacy, IT-contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht, mededingingsrecht, IE-recht en financieel recht;
  • Skills op het gebied van co-creatie.

En nog een tip: ‘Denk als een developer en deal met onzekerheid’.

Paneldiscussie
Adriaan Krans, strategy consultant, besprak de resultaten van de enquête (zie hierboven) en leidde een paneldiscussie met Maurits Meijboom, senior manager legal counsel bij PVH, Dante van Grafhorst, bedrijfsjurist governance & legal lead blockchain bij APG, en Mariëlle Trimbos – Hartman, advocaat bij Stedin Netbeheer BV. ‘Ik rol steeds meer in de innovatie, maar je moet het wel naar je toetrekken en je erin interesseren’, zei Trimbos. De mindset moet zijn: meedenken, niet tegendenken. Van Grafhorst: ‘Ik ben er niet om te oordelen, maar om te zorgen dat je uiteindelijk een compliant product krijgt.’

Cruciale rol bedrijfsjurist
Erik Vermeulen, hoogleraar business and financial law in Tilburg, senior legal counsel bij Signify en innovatieadviseur bij Pels Rijcken, gaf zijn visie op de toekomst van de bedrijfsjurist. ‘De bedrijfsjurist zal een cruciale rol spelen in de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten in het tijdperk van de Internet of Things’, voorspelde hij. Nieuwe technologieën als Aritificial Intelligence (AI), blockchain, de Internet of Things en bigdata analytics zullen voor een ander type organisaties zorgen, met innovatieve businessmodellen. De juridische afdeling is nog steeds een aparte afdeling, geïsoleerd van andere afdelingen, signaleerde Vermeulen, en dat moet anders. ‘We moeten niet wachten tot de innovators bij ons komen, maar we moeten er zelf op uit gaan.’ Productiebedrijven transformeren naar servicebedrijven. ‘De klant wil geen lampje, maar verlichting. Dat lampje moet connected zijn.’

De nieuwe olie en het nieuwe geld
Olie- en gasbedrijven en banken waren de grootste bedrijven ter wereld. Die tijd is voorbij, zei Vermeulen. ‘Nu zijn dat Facebook, Google, Ali Baba en andere databedrijven. Data is de nieuwe olie en informatie is het nieuwe geld. Die disruptie heeft al plaatsgevonden. Volgend jaar krijgen we een doorbraak in de Internet of Things.’
Net als Van Heukelom vindt Vermeulen dat bedrijfsjuristen zich moeten trainen in technologie. Daarvoor ontwikkelde hij een training coding for lawyers. Juristen moeten niet leren programmeren, maar ze moeten problemen oplossen en de juridische taal vertalen in codetaal. ‘Vergeet computertaal, want wat je vandaag leert, is morgen verouderd. Coding is iets anders.’ Volgens Vermeulen werken bedrijfsjuristen in de toekomst niet meer in een legal department, maar worden zij onderdeel van teams met verschillende disciplines. De grenzen zullen vervagen. ‘De nieuwe teams komen dichter bij de markt te staan om samen met consumenten te ontwikkelen wat nodig is.’ In plaats van een piramide met verschillende lagen zullen bedrijven van de toekomst meer als een ecosysteem werken. ‘Wees open minded’, gaf Vermeulen de aanwezige NGB-leden mee.

Tips & tricks voor de bedrijfsjurist
Aan het eind van het seminar bood Frank Oranje, notaris en bestuursvoorzitter bij Pels Rijcken, Arnold Brakel het boekje Innovatie & technologie aan. Het is geschreven door advocaten van Pels Rijcken en biedt tips en tricks voor de praktijk van de bedrijfsjurist. Alle relevante rechtsgebieden worden behandeld aan de hand van een casus. NGB-leden hebben het boekje per post ontvangen en kunnen het ook op www.ngb.nl vinden, na inloggen (Voor leden > Publicaties).
De middag werd besloten met een gezellige borrel in de inspirerende Caballerofabriek.

Links: